Giọng Hà Nội

Theo TOU (30/9/2009)

Giọng Hà Nội, trôi theo sự xê dịch của xã hội, chiến tranh, di dân, quyền lực… đã có những thay đổi biến hóa, không chỉ câu từ cấu trúc, mà còn cả giai điệu âm sắc.

Entry này, không mạn đàm ngôn ngữ học, chỉ là một chút hoài niệm luyến tiếc một ngày xưa rất xưa, một nền văn minh phai nhòa.

Giọng Hà Nội, theo thiển ý của người viết, được chia làm bốn (04) phân nhóm, từ cảm nhận hiện tại và những mảnh vỡ từ quá khứ, xâu chuỗi thời gian, bốn phân nhóm ấy bao gồm: Hà Nội Xưa, Hà Nội 54, Hà Nội 75, Hà Nội mới.

————–

Hà Nội Xưa

Cung bậc trầm ấm chậm chắc tròn vành rõ chữ, không luyến láy, không lên giọng cuối câu, không nhấn nhá, không kéo rê, không âm thừa. Chất giọng sang trọng quí phái đặc biệt mà các bậc lão niên tản mác vẫn còn sử dụng.

Một buổi chiều tháng bảy oi bức, quán bún thang Bà Đức ngay góc nối Cầu Gỗ và Hàng Bè xuất hiện một bô lão gầy gò thấp bé, tóc bạc phơ, từng ngón tay khẳng khiu móng tay cắt gọn vuốt nhẹ lên chiếc áo chemise xám bạc màu nhưng tinh tươm sạch sẽ. Ông lão tự động xếp hàng chờ ghế trống, ông lão tự xếp mình sau người đàn ông trung niên đến trước mình vài phút. Người đàn ông trung niên, chừng như kẻ lạ ở đất thủ đô, mìm cười nhường ông lão, ông lão đáp lễ bằng sự cung kính trang trọng kèm theo lời “cảm ơn ông” trầm nhẹ. Chất giọng cảm ơn rất lạ mà thời nay ít người còn dùng, đúng đủ chừng mực, không vồn vã, không xu nịnh, không cao không thấp, như ghi nhận một sự kiện ắt-phải-là.

Nhìn cách ông lão ngồi, xếp chân, cầm đũa, vắt chanh, gắp, ăn, nhai…toát lên một nền văn minh cổ đại, như Maya, như Pharaoh, một sự pha trộn hài hòa của văn hóa Nho Khổng và văn minh Pháp thuộc địa, một sự thanh cảnh quí phái nhưng lại rất đỗi mềm mại thanh thoát.

Giọng Hà Nội xưa còn có thể nghe được ở những người già ngoài 60 tuổi, sống lần khuất đâu đó mờ nhạt trong những con ngõ hun hút khu phố cổ, hoặc trong nhóm các cụ xa quê chưa biết ngày về. Đài truyền hình Việt Nam đã từng có phòng sự về người vợ Việt theo chồng Pháp định cư trong quãng thời gian 1945-1954, bơ vơ xứ người, khắc khoải nhớ quê, chất giọng ấy vẫn còn, nhưng xa lắm.

Giọng Hà Nội xưa được truyền lại cho thế hệ sau thông qua kênh gia đình thuần túy, vì thế, ngày nay còn giữ lại được chất giọng thanh thoát ấm áp của Hà Nội gốc.

Hà Nội 54

Những người miền Bắc, bất luận sinh sống ở tỉnh nào, Hà Nội, Nam Định, Thanh Hóa, Ninh Bình, Hải Phòng.. di cư vào Nam sau hiệp định Paris đều được gọi là Bắc 54. Chất giọng đặc trưng của Hà Nội 54 có thể nghe được rõ nét ở khu vực chợ Sặt, Trảng Bom, Phương Lâm, Định Quán (Đồng Nai), làng Bắc Ninh, Tam Hà (Thủ Đức), ngã tư Bảy Hiền… chất giọng hơi nhấn nhá, dấu ngã có khuynh hướng chuyển thành dấu sắc, âm đục kéo dài cuối câu.

Điều đặc biệt của Hà Nội 54 là không bị phai tạp mất gốc, tính cộng đồng tình nghĩa vẫn sâu đậm, chất giọng vẫn sắc sảo, món ăn vẫn đậm muối kén đường ít thịt nhiều rau.

Hà Nội 75

Những người miền Bắc vào tiếp quản miền Nam sau 1975 vẫn thích nhận mình là “Người Hà Nội”, mặc dù có thể đó chỉ là ước muốn hoài bão hoặc giấc mơ đổi đời, vì xứ Thanh xứ Nghệ chắc hẳn không phải là Hà Nội.

Giọng Hà Nội 75 là một mớ hổ lốn những âm thanh chát chúa pha lẫn từ địa phương, tiếng lóng, tiếng khệnh khạng, tiếng kệch cỡm. Có những người chạy từ quê lên Hà Nội lập nghiệp, bám trụ và di trú thích khoác lên mình chiếc áo thủ đô.

Chính những người di dân này nhanh chóng lẩn mình vào Hà Nội, thay giọng, pha tiếng, để có chút Hà Thành.

Chính những người này đặt nền móng cho một chất giọng Hà Nội đặc trưng mà đôi khi người không phải Hà Nội hoặc người Hà Nội gốc phải nhíu mày chun mũi. Hà Nội 75 có đặc trưng pha lẫn giữ nờ và lờ để tạo phong cách lạ, đôi người nói nhịu nhiều người lói ngọng rất nhiều người lói tiếng lào ra tiếng ý

Chất giọng Hà Nội 75 thường rung ở cung bậc cao nhất mà thanh quản con người có thể cất lên, dân gian gọi là the thé, nhẹ nhàng hơn gọi là lanh lảnh. Giọng cao, nói to, từ ngữ bổ bã chân quê, mộc mạc chân tinh bằng vai phải lứa khi chưa quen, phân vai thứ hạng khi đã biết. lúc này văn hóa làng xã ứng xử gia đình xuất hiện trong chất giọng Hà Nội 75 bằng mày-tao, tôi-chú, bác-cháu, thằng-con.

Hà Nội mới

Hà Nội nay đã rộng hơn lớn hơn hoành tráng hơn, người Hà Nội tự hào hơn tinh tướng hơn và có chút ngẩn ngơ hơn, người thủ đô vẫn thẽ thọt “Ba vi có con bo vang”.

Hà Nội Mới đã bắt đầu có phân định bằng nghi thức đếm số “tôi là Hà Nội một, chúng nó là Hà Nội hai”, đây là Hà Nội hẹp và kia là Hà Nội rộng.

—————

Giọng Hà Nội có sự phân tách giữa cũ và mới, xưa và nay, nhưng dù cho vật đổi sao dời, giọng Hà Nội vẫn mang sắc thai đặc trưng của làng quê đồng bằng Bắc Bộ, vẫn yêu cháy lòng vẫn căm xương tủy, vẫn vị tha đùm bọc vẫn phớt tỉnh ăng-lê, vẫn thâm trầm suy xét vẫn quan sát cân nhắc, vẫn chạy theo cơn lốc làm tiền và sống đẫm một chữ tình.

TOU (30/9/2009)

Tàu lạ, người không lạ

Thông tấn xã nó phải như thế chứ!

(TT&VH) - Tối qua, tôi vào google tìm từ khóa “tàu lạ”, có ngay 19 triệu 600 nghìn kết quả trong 0,07 giây. Bỗng nhớ, ngoài tàu lạ, ở nước ta, thường xuyên phải đối mặt với những sự lạ mà ít nước nào gặp phải. Có những điều lạ xuất phát từ bên ngoài là cái hay cái đẹp đáng để học hỏi, nhưng có những điều là khiến mới nghe đến phải ghê tởm, cảnh giác. Chỉ xin điểm qua một số sự lạ từ những năm đầu của thập niên trước trở lại đây.

Có một thời, nhiều nơi người nông dân nước ta đào rễ hồi, vặt râu ngô non, thu gom bán cho các thương lái xuất ra nước ngoài. Đấy là sự lạ bởi không ai biết họ mua những cái đó để làm gì, nhưng họ trả giá cao, chỉ bộ râu ngô mới nhú có giá bằng cả bắp ngô cho thu hoạch. Thế là nông dân ta bán. Kết quả, nhiều nơi sản lượng ngô tụt giảm, thiếu thức ăn chăn nuôi. Vậy là thức ăn và thịt gia súc gia cầm của nước láng giềng tha hồ tuồn vào nước ta.

Sau rễ hồi, râu ngô non là những móng trâu bò, thịt mèo, thớt nghiến, gỗ sưa, ốc bươu vàng... Họ thu mua toàn những thứ lạ. Không lâu sau người dân và các cơ quan chức năng của ta phải “đau đầu” đối phó với “sưa tặc”, với nạn chuột đồng và ốc bươu vàng phá hoại...

Gần hơn, năm 2007 các thương lái nước ngoài “thu mua phế liệu” cả cáp quang viễn thông trên biển của ta với giá cao. Đấy lại là một sự lạ. Không ai hiểu họ mua để làm gì, bởi loại cáp quang này có lõi thủy tinh chứ không phải lõi kim loại. Kết quả, hàng chục km cáp quang viễn thông nối Việt Nam với thế giới bị cắt trộm, thiệt hại hàng chục triệu đô la.

Còn một sự lạ gần đây hơn nữa, mà có lẽ không nhiều người biết. Đó là đầu tháng 5, báo chí liên tục đưa tin về loại chó lạ tấn công người và gia súc ở Lào Cai. Loài chó lạ có hình dáng thân thon dài, tai nhọn, mắt đỏ, màu lông đốm trắng, khoang đen trắng hoặc vằn vàng. Chúng thường đi lang thang vào các thôn, bản, hung dữ, tranh cướp thức ăn với chó nhà và thường xuyên tấn công các vật nuôi như gà, lợn, bê, ngựa... Khi thấy người chúng thường bất ngờ tấn công, nhất là khi bị xua đuổi.

Loại chó lạ này thường chỉ xuất hiện ở các huyện giáp biên giới như Mường Khương, Si Ma Cai. Có đồng nghiệp làm báo “nằm vùng” tại Lào Cai, tôi liền gọi lên nhờ anh viết một bài điều tra tỉ mỉ về nguồn gốc loại chó này, anh bảo: “Vì không có chứng cớ nên phải gọi là “chó lạ” thôi. Chứ dân ở đây ai cũng biết loại chó này là từ đâu đến".

Điều lạ nguy hiểm này cần phải được ngăn chặn ngay lập tức. Với những con chó lạ, chỉ sau một thời gian ngắn, lực lượng chức năng và nhân dân dân các xã thuộc huyện Mường Khương và huyện Si Ma Cai đã giết và tiêu hủy 22 cá thể, trả lại sự bình yên cho bản làng.

Nhưng nguy hiểm nhất vẫn là “tàu lạ”, trước đây, tàu của ngư dân nước ta bị lén lút tấn công trên biển, bị bắt giữ đòi tiền chuộc, chúng ta còn gọi những con tàu đó là “tàu lạ”. Nhưng sự việc ngày 26/5, ba tàu hải giám của Trung Quốc táo tợn xâm nhập trái phép lãnh hải nước ta, phá hoại tài sản của tàu thăm dò địa chấn Bình Minh 02 của Tập đoàn Dầu khí quốc gia Việt Nam đang làm nhiệm vụ trên vùng biển thuộc đặc quyền kinh tế Việt Nam, chúng ta có thể gọi đích danh “tàu lạ” đó là tàu Trung Quốc. Những hành động xâm nhập, phá hoại kia được gọi chính xác là “táo tợn”, “ngang ngược”. Ở đây, cái sự lạ đã ngày càng công khai, trắng trợn và thách thức.

Điều lạ nguy hiểm này cũng cần phải được ngăn chặn ngay lập tức.

Khi biển đảo quê hương đang đứng trước mối họa ăn cướp rình rập, ngay lúc này, chúng ta cần sự đồng tâm hiệp lực, cần tình yêu nước trong trái tim tất cả những người dân Việt Nam trong và ngoài nước. Chúng ta tin rằng, “làn sóng” yêu nước ấy dư sức nhấn chìm bất cứ con “tàu lạ” nào âm mưu xâm phạm nước ta.

Mạnh Cường

http://thethaovanhoa.vn/475N20110530084847083T0/tau-la-nguoi-khong-la.htm

Tại sao Mỹ tấn công Libya và câu chuyện Ngẫu nhiên

Sáng 20/03/2011, Mỹ và Anh đã mở đầu cuộc tấn công vào Libya bằng 112 tên lửa hành trình Tomahawk vào 20 mục tiêu ở nước này. Thế giới ngạc nhiên khi Mỹ lại quan tâm đến tình hình chính trị ở quốc gia Bắc Phi cách gần nửa Trái đất. Hay là Mỹ đang nhăm nhe mỏ dầu Libya như cách Tổng thống ghét Mỹ nhất (trong các vị còn sống) Venezuela Hugo Chavez đặt ra?

Câu trả lời là có, Mỹ có quan tâm dầu mỏ ở Libya, nhưng có một điều chắc chắn khác, đó chỉ là một đích đến rất nhỏ bé so với mục đích khác nữa trong tầm ngắm của mũi tên Mỹ.

Mối quan tâm này không khác với mối quan tâm của Mỹ trong chiến dịch Tự do bền vững (Enduring Freedom) tại Afghanistan năm 2001 và Irắc Tự Do năm 2003. Vụ bạo loạn chính trị ở Ai Cập và Libya mới đây cũng chẳng ngẫu nhiên xảy ra khi người ta chợt nhớ ra rằng trong định nghĩa của Mỹ và G8, "Đại Trung Đông" bao gồm cả Bắc Phi (tức là gồm cả Ai Cập và Libya), từ Thổ Nhĩ Kỳ ở phía tây tới Pakistan và Afghanistan ở phía Đông. Mỹ đã quan tâm đến Bắc Phi bởi Bắc Phi cũng là Trung Đông, và quan tâm tới Trung Đông bởi vì nó nằm ở phía Tây của Trung Quốc.

Hình ảnh Tàu khu trục Mỹ USS Barry (DDG 52) phóng tên lửa Tomahawk ngày 19/3/2011

Hàng trăm báo cáo thống kê công khai đầy rẫy trước cuộc chiến cho thấy Trung Quốc là nhà đầu tư lớn nhất vào châu Phi (tự Trung Quốc cũng nhận), và Trung Quốc cũng là nhà đầu tư lớn nhất vào Libya và Ai Cập, không khác gì hoàn cảnh tại Irắc và Afghanistan 10 năm trước.

Châu Phi có vị thế chiến lược quan trọng mang tính toàn cầu của Trung Quốc, với nguồn tài nguyên giàu có và dồi dào, đáp ứng nhu cầu của nền kinh tế bánh xe "không được phép" dưới 10% tăng trưởng.

Chính phủ Libya, cũng giống như chính phủ Irắc và Afghanistan từ lâu đã được coi là chính phủ thân Trung Quốc. Đó là cái cớ khiến người ta có quyền nghi ngờ vào một sự "ngẫu nhiên" khác là có hay không sự tham gia của Mỹ vào hàng loạt các vụ việc náo loạn xảy ra tại châu Phi xảy ra vào lúc này.

Nếu như Mỹ có được Libya như Afghanistan và Irắc, đó sẽ là thiệt hại lớn và khó chịu cho Trung Quốc, tính theo con số ít nhất là chục tỷ đô la tiền đầu tư tính riêng năm 2010. Thế nhưng Trung Quốc, cũng như 10 năm trước, không có lựa chọn khác.

Nó giống như cái cách mà Mỹ đánh sập hàng loạt ngân hàng, để "tái cơ cấu", khiến Trung Quốc mất trắng hàng trăm tỷ đô la ngoại tệ tiền gửi tại các ngân hàng "đảm bảo tín dụng an toàn" và chắc chắn là một số lớn hơn nữa trái phiếu và cổ phiếu đầu tư của chính phủ Trung quốc vào các công ty tại nước này trong cuộc khủng hoảng kinh tế thế giới "tự nhiên xảy ra" năm 2007.

Có lẽ người ta dễ dung ra bộ mặt của các nhà lãnh đạo Trung Quốc khi đang nằng nặc đòi Mỹ đảm bảo số tiền đầu tư của Trung Quốc tại đây, còn Mỹ đã đưa ra một trong những tuyên bố trả lời hài hước nhất trong lịch sử đối ngoại cuối năm 2009 rằng: Yên tâm, tôi sẽ giữ tiền của các đồng chí an toàn... trong ví của tôi.

Lúc này, động đất, phóng xạ và hàng chục nghìn người dân Nhật Bản chết và mất tích ngẫu nhiên trở thành bình vôi thu hút sự chú ý của dư luận.

Không như Obama, tổng thống G.W. Bush chưa bao giờ được đánh giá cao ngay cả trong mắt người Mỹ. Nhưng các nhà chính trị đã không quên ông đã là một trong những người làm được nhiều việc nhất cho nước Mỹ trên phương diện hành động, khi ra lệnh tấn công Afghanistan và Irắc 10 năm trước (điều mà Clinton muốn, nhưng làm không được trong 2 nhiệm kỳ), 2 nước khủng bố "ngẫu nhiên" ở phía Tây Trung Quốc, và lại một lần nữa, có số tiền đầu tư rất lớn từ nước này.

Cuộc tấn công Afghanistan và Irắc không sa lầy như người ta tưởng. Sau Bình Minh Odyssey, nó càng giải quyết được mối lo Trung Đông, và đổi tên nó thành "Sự day dứt Tây Trung", giáng một đòn đau vào ước mơ Tây tiến của Trung Quốc.

Tất cả hành động của đồng minh tưởng chừng như thân cận của Trung Quốc là Nga chỉ là bỏ phiếu trắng kiểu "thế nào cũng xong" tại Liên hợp quốc trong cuộc trưng cầu ý kiến có hành động quân sự chống lại chính phủ Libya. Bởi trong mắt Nga, Trung Quốc là cái gai khó chịu kể từ chiến tranh biên giới Việt Trung 1979.

Đến lúc này, không khó để nhận ra, người ta không còn thấy Trung Quốc công khai lượng dự trữ ngoại tệ vô cùng to lớn của mình như trước, người ta cũng thấy Trung Quốc từ chối bình luận và méo mặt bỏ phiếu trắng cho các vấn đề ở Libya.

Thay vào đó cái nhân dân Trunq Quốc đang quan tâm hơn cả là việc ngẫu nhiên nhận được sự giúp đỡ nhiệt tình của Chính phủ trong việc kiềm chế chống lạm phát đang leo thang, bởi cái mà họ không có là cụ Rùa ở hồ Gươm.

Trung Quốc chưa bao giờ mạnh mẽ như cách mà nhiều người, trong đó có chính những người dân Trung Quốc lầm tưởng.

Cuộc chiến tại Libya mới bắt đầu, cho dù chúng ta đã có kẻ chiến bại đầu tiên.

Hà Nội, tháng 3 năm 2011

James Kieran